X
تبلیغات
مجله پزشکی - یبوست ( constipation ) و درمان آن

یبوست یکی از شایع ترین شکایات گوارشی است . یبوست‌ عبارت‌ است‌ از اجابت‌ مزاج‌ دشوار، ناراحت‌کننده‌، یا با فاصله‌ زیاد، که‌ سفت‌ و خشک‌ باشد. در بسیاری‌ از مردم‌، یبوست‌ خطری‌ به‌ همراه‌ ندارد، اما گاهی‌ شاید نشان‌ دهنده‌ یک‌ بیماری‌ زمینه‌ای‌ باشد.


 طبق تعریف ، یبوست عبارت است از : اجابت مزاج کمتر از سه بار در هفته که معمولاً مدفوع سفت و خشک و همراه با ناراحتی هنگام دفع است و در برخی موارد همراه با احساس پری و سنگینی می باشد .یبوست ( constipation ) و درمان آن

تصور غلطی که در برخی بیماران وجود دارد این است که اگر روزی یک بار اجابت مزاج نداشته باشند غیرطبیعی است ! در حالی که تصور فوق صحیح نیست ، زیرا تعداد اجابت مزاج در هر فرد بسته به میزان و نوع مواد غذایی مصرفی ، میزان فعالیت و … متفاوت است . مطالعات نشان داده که هر انسانی در طول زندگی خود یبوست را به نوعی تجربه می کند ، ولی اغلب این موارد گذرا و قابل چشم پوشی است .

 
ـ علایم‌ شایع‌:
۱. سفتی‌ مدفوع‌
۲. زور زدن‌ به‌ هنگام‌ اجابت‌ مزاج‌
۳. درد یا خونریزی‌ به‌ هنگام‌ اجابت‌ مزاج‌
۴. احساس‌ عدم‌ دفع‌ کامل‌ پس‌ از اجابت‌ مزاج‌
۵. اجابت‌ مزاج‌ در افراد مختلف‌، متفاوت‌ است‌.
 
ـ علل‌ بیماری:
۱. ناکافی‌ بودن‌ نوشیدن‌ مایعات‌
۲. عدم‌ فعالیت‌؛ افسردگی‌
۳. کم‌کاری‌ تیرویید؛ زیاد شدن‌ کلسیم‌ خون‌
۴. شقاق‌ و زخم‌ مقعدی‌
۵. نارسایی‌ مزمن‌ کلیه‌
۶. کمردرد
۷. سرطان‌ روده‌ بزرگ‌ یا راست‌ روده‌
۸. نشانگان‌ روده‌ تحریک‌پذیر (کولیت‌ عصبی‌)
۹. ناکافی‌ بودن‌ فیبر در رژیم‌ غذایی‌. فیبر باعث‌ حجیم‌ شدن‌ مدفوع‌ و نگهداری‌ آب‌ در آن‌ می‌شود و به‌ این‌ ترتیب‌ مدفوع‌ نرم‌ و به‌ راحتی‌ دفع‌ می‌شود.
 
ـ عوامل‌ افزایش‌دهنده‌ خطر:
۱. استرس‌
۲. پشت‌ میزنشینی‌ و عدم‌ تحرک‌
۳. وجود یک‌ بیماری‌ که‌ نیازمند استراحت‌ کامل‌ در رختخواب‌ باشد.
۵. مصرف‌ بعضی‌ از داروها، از جمله‌ بلادونا، مسدودکننده‌های‌ کانال‌ کلسیم‌، مسدودکننده‌های‌ بتا آدرنرژیک‌، ضدافسردگی‌های‌ سه‌ حلقه‌ای‌، مخدرها، آتروپین‌، آهن‌، و داروهای‌ ضد اسید.
 
ـ پیشگیری‌:
یک‌ رژیم‌ غذایی‌ متعادل‌ و پر از فیبر غذایی‌ داشته‌ باشید. به‌ طور منظم‌ ورزش‌ کنید. روزانه‌ حداقل‌ ۸ لیوان‌ آب‌ بنوشید.
 
ـ عواقب‌ مورد انتظار:
معمولاً با ورزش‌، رژیم‌ غذایی‌، و نوشیدن‌ مایعات‌ به‌ اندازه‌ کافی‌، خوب‌ می‌شود.
 
ـ عوارض‌ احتمالی‌:
۱. یبوست‌ مزمن‌
۲. کولیت‌ اسپاستیک‌؛ انسداد روده‌
۳. افتادگی‌ رحم‌ یا راست‌ روده‌
۴. فتق‌ به‌ علت‌ زورزدن‌ بیش‌ از حد
۵. بواسیر؛ وابستگی‌ به‌ مسهل‌ها (یعنی‌ بدون‌ آنها بیمار همواره‌ یبوست‌ دارد).
 
ـ درمان‌:
خود را به‌ یک‌ وقت‌ مشخص‌ در روز برای‌ اجابت‌ مزاج‌ عادت‌ دهید. بهترین‌ موقع‌ معمولاً در عرض‌ یک‌ ساعت‌ پس‌ از صبحانه‌ است‌. به‌ هنگام‌ اجابت‌ مزاج‌ عجله‌ نکنید. حداقل‌ ۱۰ دقیقه‌ بنشینید، بدون‌ توجه‌ به‌ این‌ که‌ اجابت‌ مزاج‌ انجام‌ گرفته‌ است‌ یا خیر. نوشیدن‌ آب‌ داغ‌، چای‌، یا قهوه‌ ممکن‌ است‌ به‌ تحریک‌ روده‌ کمک‌ کند. اگر یبوست‌ ۴-۳ روز ادامه‌ پیدا کند، می‌توانید از تنقیه‌ یک‌ بار مصرف‌ برای‌ رفع‌ موقتی‌ آن‌ استفاده‌ کنید. اگر مایل‌ نیستید از محصولات‌ تنقیه‌ تجاری‌ استفاده‌ کنید، می‌توانید این‌ کار را بکنید: یک‌ حصیر یا کفی‌ را در وان‌ یا کف‌ حمام‌ پهن‌ کنید؛ یک‌ کیسه‌ تنقیه‌ را با آب‌ ولرم‌ پر کنید؛ کیسه‌ تنقیه‌ را طوری‌ آویزان‌ کنید که‌ ارتفاع‌ آن‌ بیشتر از حدود ۷۵ سانتیمتر از کف‌ حمام‌ نباشد؛ به‌ پهلوی‌ چپ‌، روی‌ حصیر یا کفی‌ دراز بکشید؛ نوک‌ تنقیه‌ را به‌ ملایمت‌ در مقعد فرو کنید؛ اجازه‌ دهید آب‌ به‌ آهستگی‌ وارد شود. اگر احساس‌ ناراحتی‌ کردید، جریان‌ آب‌ را موقتاً قطع‌ کنید تا درد بر طرف‌ شود. سپس‌ جریان‌ آب‌ را دوباره‌ برقرار سازید؛ اجازه‌ دهید حدود یک‌ لیتر آب‌ وارد شود؛ اجازه‌ دهید مایع‌ بماند تا زمانی‌ که‌ احساس‌ ناراحتی‌ کنید، سپس‌ برای‌ اجابت‌ مزاج‌ بنشینید.
 
ـ داروها:
برای‌ یبوست‌ گاه‌گاهی‌ می‌توانید از نرم‌کننده‌ مدفوع‌، یا مسهل‌ها یا تنقیه‌های‌ با اثر خفیف‌ استفاده‌ کنید. از مسهل‌ها یا تنقیه‌ها مرتب‌ استفاده‌ نکیند، زیرا پس‌ از مدتی‌ ممکن‌ است‌ بدون‌ مصرف‌ آنها همواره‌ یبوست‌ داشته‌ باشید. از مصرف‌ مسهل‌های‌ قوی‌ مثل‌ نمک‌های‌ اپسوم‌ خودداری‌ کنید. بهترین‌ مواد مسهل‌، حجیم‌کننده‌های‌ مدفوع‌ مثل‌ سبوس‌، پسیلیوم‌، پلی‌کاربوفیل‌، و متیل‌ سلولز هستند.
 
ـ فعالیت‌:
ورزش‌ منظم‌ و آمادگی‌ جسمانی‌ مناسب‌ می‌تواند باعث‌ تحریک‌ روده‌ شوده‌ و به‌ حفظ‌ یک‌ برنامه‌ منظم‌ اجابت‌ مزاج‌ کمک‌ کند.
 
ـ رژیم‌ غذائی‌:
روزانه‌ حداقل‌ ۸ لیوان‌ آب‌ بنوشید. در رژیم‌ غذایی‌ خود موادی‌ مثل‌ سبوس‌، و میوه‌ها و سبزیجات‌ خام‌، که‌ باعث‌ حجیم‌ شدن‌ مدفوع‌ می‌شوند، را بگنجانید. از مصرف‌ غلات‌ و نان‌ تصفیه‌ شده‌ (بدون‌ سبوس‌)، نان‌ روغنی‌ یا شیرینی‌ آردی‌، و شکر خودداری‌ کنید.
 
ـ در این‌ شرایط‌ به‌ پزشک‌ خود مراجعه‌ نمائید:
اگر یبوست‌ علی‌رغم‌ مراقبت‌های‌ معمول‌ ادامه‌ یابد، خصوصاً اگر تغییری‌ در الگوی‌ طبیعی‌ اجابت‌ مزاج‌ شما به‌ وجود آمده‌ باشد. توجه‌ داشته‌ باشید که‌ تغییر در الگوی‌ اجابت‌ مزاج‌ ممکن‌ است‌ یکی‌ از علایم‌ اولیه‌ سرطان‌ روده‌ بزرگ‌ باشد. اگر به‌ همراه‌ یبوست‌، علایمی‌ مثل‌ تب‌ یا درد شدید شکمی‌ وجود داشته‌ باشد  .

مداوای طبیعی یبوست
طبیعی ترین روش برای رفع یبوست و روان کردن مدفوع افزایش میزان مصرف فیبر(قابل محلول یا غیر قابل محلول) و آب می باشد. در هر حال مقدارو محتوای مدفوع افراد در زمانهای مختلف متفاوت است و به طور بارزی تحت تاثیر فاکتورهای رژیمی می باشد.
شاید یکی از دلایل یبوست نیز مشکلات کولونی(روده ای) -توانایی کولون در حرکت دادن محتویات داخل شکم- باشد یا دارویی که به طور مرتب مصرف می کنید. بنابراین بهتر است برای اطمینان یافتن از علت اصلی این مشکل به پزشک معالج خود یا متخصص گوارش مراجعه کنید.
برای یاری بیشتر شما در حل این مشکل بهتر است ابتدا بعضی از دلایل اصلی این مشکل را ذکر نماییم. البته به خاطر داشته باشید که افراد متفاوت هستند و دلایل زیر ممکن است جامع نباشد یا شامل حال تمام افراد نباشد.


۱- افزایش میزان مصرف شیر یا فراورده های شیر
۲- مصرف زیاد پروتئین، مصرف کم غذاهای فیبردار(بیشتر افراد باید به میزان ۲۵-۳۵ گرم فیبر در هر روز مصرف کنند)
۳- عدم تحرک
۴- مصرف ناکافی آب یا نوشیدنی های بدون کافئین
۵- حاملگی
۶- مصرف بیش از اندازه ملین ها
۷- افزایش سن(بیشتر جمعیت کهنسال )
۸-  حرکت کند روده
۹- وضعیت بالینی خاص مثل دیابت ، سندرم روده حساس، کم کاری تیروئید و…
۱۰- مشکلات روده و رکتوم مثل(وجود پولیپ، بیرون زدگی رکتوم، بواسیرو ….)
اولین کار به موازات افزایش سن و در نظر گرفتن تاریخچه خانوادگی و ژنتیکی این است که در سن ۵۰ سالگی یا بالاتر بعضی از آزمایشات روده به منظور اطمینان از عدم رشد ناهنجار زایده در روده انجام شود. اگر سابقه زخم معده یا سرطان روده در خانواده شما وجود دارد بدلیل افزایش شانس ابتلا به این اختلالات ، بهتر است آزمایشات را انجام دهید. حتی اگر جوانتر هستید و هر تغییری در وضعیت شکم یا تغییر شکل مدفوع (کاهش حجم ، باریک شدن و یا افزایش ضخامت مدفوع ) ملاحظه نمودید که بیش از دو هفته به طول انجامید بهتر است به پزشک خود اطلاع دهید.
شما می توانید با پاسخ به پرسش های زیر پزشک را در زمینه تشخیص علت اصلی یاری کنید:
• مدت زمان ابتلا به یبوست
• هر نوع تغییر در رژیم غذایی
• مشاهده خون در مدفوع
• مشاهده تغییر در عادت تخلیه یا تغییر در رنگ مدفوع
•  داشتن مشکلات بالینی  سکته مغزی، کم کاری تیروئید، کاهش وزن غیر متعارف و …..
• میزان فعالیت روزانه
• دارویی که معمولا مصرف می کنید. بعضی از داروها باعث ایجاد یبوست یا خشکی مدفوع می شود مثل : تسکین دهنده های درد مخدر، داروهای حاوی الومینیوم یا کلسیم، مکمل های آهن ، داروهای فشار خون مثل بلوک کننده های کانال کلسیم ، داروهای مدر و….

در صورتی که هیچ دلیل جدی یا اختلالی مشاهده نشد بهترین روش برای درمان این مشکل افزایش میزان فیبر مصرفی ، فعالیت های ایروبیک، نوشیدن آب، و به علاوه مصرف موقت بعضی داروها ی درمانی مثل ملین ها و  ملایم کننده های مدفوع  می باشد .


رژیم غذائی

اگررژیم غذائی حاوی مقدارکافی فیبرباشد (روزانه ۲۰ تا ۳۵ گرم) ،باعث نرمی مدفوع وحجیم شدن آن می شود. پزشکان ومتخصصین تغذیه می توانند درزمینه ارائه یک برنامه غذائی مناسب به شما کمک کنند.ازجمله غذاهای غنی ازفیبرمی توان حبوبات و غلات کامل یعنی نوع سبوس دار آنها،انواع میوه وسبزیجات تازه مانند مارچوبه (asparagus) ،انواع کلم وهویج رانام برد.افرادی که مستعد یبوست هستند،باید مصرف غذاهائ کم فیبریابدون فیبرمانند بستنی ،پنیر،گوشت ،و غذاهای آماده را محدودکنند.

اصلاح شیوه زندگی

ازجمله عوامل دیگری که به پیشگیری ودرمان یبوست کمک می کنند،عبارتنداز: نوشیدن آب کافی و مصرف مایعاتی مانندآب میوه ها ، عصاره سبزیجات و سوپ صاف شده که مانع ازکاهش آب بدن می شوند.همچنین انجام فعالیت بدنی و ورزشهای روزانه ، اختصاص زمان مناسب به حرکات روده و دفع مدفوع نیزدراین موردموثرهستند . به علاوه،مواد  تحریک کننده حرکات روده و محرک دفع نیز نبایستی نادیده گرفته شوند.

ملین ها

اکثرکسانی که مبتلا به یبوستهای معمولی هستند،نیازی به مصرف ملین ها ندارند.ولی پزشکان برای آن دسته از افرادی که باوجود رژیم غذائی مناسب و اصلاح شیوه زندگی خود،بازهم دارای یبوست می باشند،استفاده ازملین ها و حتی تنقیه رابرای مدت محدودی توصیه می کنند.درموردکودکان ،درمان کوتاه مدت باملین ها، همراه با آموزش های لازم جهت دفع مدفوع منظم ،به درمان یبوست کمک خواهدکرد.

نیازبه ملین ها واینکه کدامیک ازآنها برای بیماربهتراست بایدتنها بوسیله پزشکان تعیین شود.ملین ها به شکل مایع،قرص،پودر(لعاب) ویادانه های ریزوجوددارند وازراه خوراکی قابل مصرف هستند.این مواد به صورتهای مختلف  به رفع یبوست کمک می کنند. که ازاین قرارند:

·  ملینهای حجم ساز (bulk-forming) :این  ملینها معمولا” ایمن ترین ملین محسوب می شوند،ولی برروی جذب بعضی ازداروها نیزتاثیرمی گذارند.همچنین به عنوان مکمل های فیبر شاخته شده وهمراه با آب مصرف می شوند.آنها آب رادرداخل روده جذب کرده وباعث نرمترشدن مدفوع می گردند.نامهای تجاری آنها عبارتنداز:
متاموسیل(Metamucil)،فایبرال(Fiberal)،سیتروسل(Citrucel)،کونسیل(Konsyl)،و سروتان(Serutan).
این داروها بایستی همراه باآب مصرف شوند ،چراکه می توانندباعث انسدادشوند.بسیاری ازافراد اعلام کرده اند که بعدازمصرف داروهای مذکور تسکین نیافته اند و حتی استفاده ازآنها باعث افزایش نفخ آنان وایجاددرهای شکمی شده است.

·  محرکها (Stimulants) : این ملینها باعث انقباضات منظم درماهیچه های روده می شوند.نامهای تجاری آنها عبارتنداز:
کورکتول(Corectol)، دلکولاکس(Dulcolux)،پورج(Purge)،وسنوکوت(Senokot).
مطالعات بعمل آمده نشان می دهندکه فنل فتالئین(Phenolphetalein) ،به عنوان یکی ازاجزای تشکیل دهنده برخی از این مواد ،می تواندباعث افزایش خطرسرطان گردد. FDA (سازمان غذا ودارو) ،بطورکلی ترکیباتی  که حاوی فنل فتالئین هستند،راخارج ازرده دانسته واستفاده ازآنهاراتحریم نموده داده است . به همین علت بیشترسازنده های موادمحرک ،جایگزین دیگری رابرای فنل فتالئین تعیین کرده اند.

·  مواداسمزی (Osmotics) : این موادباعث می شوندکه مدفوع داخل کولون دریک مسیرخاص حرکت نماید ،ومنجربه اتساع روده می گردند.این سری ازداروها برای افرادی مفیدهستندکه مبتلا به یبوست هایی با عامل ناشناخته هستند.نام تجاری آنهاعبارتنداز:سفولاک(Cephulac )،سوربیتول(Surbitol)،ومایرالاکس(Miralax).افرادی که دارای دیابت هستند،به هنگام استفاده ازاین موادبایستی ازنظرتعادل الکترولیت بدن تحت نظرقرارداشته باشند.

·   نرم کننده های مدفوع (Stool softener) : این موادباعث مرطوب شدن مدفوع گشته وازکاهش آب آن جلوگیری می کنند.این ملین ها اغلب بعداززایمان وعملهای جراحی توصیه می شوند.نامهای تجاری انها عبارتنداز:کولاک (Colac)وسرفک(Surfak)
این موادبرای افرادی توصیه می شودکه بایداززورزدن هنگام اجابت مزاج پرهیزکنند.استفاده طولانی مدت ازاین سری داروها ممکن است باعث به هم خوردن تعادل الکترولیتهای بدن شود.

·   ملین های روغنی (Lubricant) : این موادباعث چرب شدن مدفوع شده وحرکت آن رادرداخل روده ها آسانتر می کند. متداولترین آنها روغنهای معدنی هستند.نامهای تجاری انهاعبارتنداز:فلیت(Fleet)،و زیمنول(Zymenol). این مواد قادرندحرکت روده راطی ۸ ساعت تحریک نمایند.

·  ملین های نمکی (Saline laxatives) :این ملینهایک نوع نمکهائی هستند که مانند اسفنج عمل کرده و آب رابه داخل روده می کشندتامدفوع بتواندراحت ترعبورکند.نامهای تجاری آنها عبارتنداز: شیرمنیزی (Milk of magnesia)،وهالیزام-او(Haleys M-O).بطورکلی ملینهای سالین جهت درمان یبوستهای حادبکارمی روند .البته به شرطی که هیچ گونه علامتی، ازانسدادروده وجودنداشته باشد. استفاده ممتدازاین ملینها ،به خصوص درکودکان و افرادمبتلا به نارسائیهای کلیوی می تواندباعث به هم خوردن تعادل الکترولیتی بدن آنان شود.

· فعال کننده های کلراید کانال (Chloride Channel activators) : این ملینها باعث افزایش مایعات روده ای و تشدیدحرکت آنها شده وبه عبورمدفوع کمک می کنند،وازاین طریق سبب کاهش یبوست  می گردند.یکی ازاین ملین ها آمی تیزا(Amitiza) است ومشخص شده که این دارو می توانداز ۶ الی ۱۲ ماه بطورایمن مورداستفاده قرارگیرد. اما این پزشکان هستندکه بایستی نیازبه ادامه استفاده ازآن راتعیین نمایند.

اشخاصی که به ملین ها وابسته می شوند،لازم است که به آرامی استفاده ازآنها رامتوقف کنند.دراین راستا پزشکان می توانند کمکهای لازم راارائه دهند.اکثرافرادی که استفاده ازملین هارامتوقف می کنند،قادرند، توانائی خودراجهت انقباضات طبیعی روده مجددا”بدست آورند.

 

توصیه های مهم :

تأثیر رژیم غذایی :

برای جلوگیری از ایجاد یبوست ،‌باید از غذاهایی که فیبر بالایی دارند ، مثل سبزیجات ، میوه ها و غلات بیشتر استفاده کرد . مصرف غذاهای فیبردار باعث می شود که مدفوع حجیم و نرم شود . اما باید توجه داشت که افزایش مصرف غذاهای فیبردار باید به آهستگی صورت گیرد تا بدن به آنها عادت کند . در غیراین صورت ، فرد دچار نفخ شکم و دل پیچه خواهد شد .

همچنین حتی الامکان باید از غذاهایی که فیبر اندک دارند ، مثل : بستنی ، پنیر ، گوشت ، چیپس و سیب زمینی سرخ کرده ، پیتزا ، غذای کنسروی و غذاهای چرب مثل آبگوشت و کله پاچه پرهیز کرد .

مصرف آب و مایعات :

بسیاری از مواقع به علت مشکلات کاری فراموش می کنیم که به میزان کافی آب مصرف کنیم و این مسئله باعث خشکی سیستم گوارشی و در نتیجه خشکی و سفتی مدفوع می شود . یکی از توصیه های مهم برای مبارزه با یبوست مصرف مایعات به خصوص آب یا آب میوه ها به میزان کافی است . مصرف روازنه حداقل ۳ لیتر مایعات ( معادل ۱۲ لیوان بزرگ ) برای مبارزه با یبوست بسیار مفید است . توجه شود که در این راستا از مایعات کافئین دار ( مثل قهوه ، نوشابه و چای پررنگ ) یا نوشابه های الکلی باید جداً پرهیز شود ، چرا که باعث خشکی سیستم گوارشی و اثر معکوس می شوند .

عدم تحرک :

تحرک کافی یک از کارهای بسیار مفید برای مبارزه با یبوست است . البته نیازی نیست که حتماً یک ورزشکار باشید ، بلکه روزانه حداقل ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیاده روی که تداوم داشته باشد بسیار مؤثر خواهد بود .

نحوه اجابت مزاج :

صرف وقت کافی برای اجابت مزاج از نکات بسیار مهم است . بیشتر مواقع ، به علت شتاب و عجله ، توجه و دقت کافی به زمان اجابت مزاج نمی شود که این یکی از علل مهم ایجاد یبوست است . لذا توصیه می شود که حتماً ساعت معینی از روز به اجابت مزاج اختصاص داده شود و در هنگام اجابت مزاج نیز این عمل را با حوصله انجام داد . حتی اگر فرد در ساعت فوق احساس اجابت مزاج ندارد ، حتماً برای اجابت مزاج به دستشویی مراجعه کند . نکته مهم دیگر این است که هرگز نباید احساس اجابت مزاج را صرفاً به دلیل دوری از منزل یا کارداشتن نادیده گرفت .

مصرف داروهای ملین یا داروهای گیاهی :

باید از مصرف هر نوع ملین چه گیاهی و چه دارویی بدون تجویز پزشک پرهیز کرد . با اینکه مصرف کوتاه مدت ملین ها برای مبارزه با یبوست ضروری است ، مصرف بی رویه آنها می تواند مشکلاتی را به همراه داشته باشد . برخی از مردم تصور میکنند که مصرف ملین های گیاهی بی ضرر است ، در صورتی که همیشه چنین نیست . مثلاً مصرف طولانی مدت برگ سنا می تواند مشکلات بسیاری را به دنبال داشته باشد .

از طرفی ، برخی داروها باعث یبوست می شوند . مثلاً برخی داروهای قلبی ( آدالات )‌ ، قرص کلسیم ، داروهای کدئین دار ،‌شربتهای آنتی اسید ، قرص آهن و داروهای ضدافسردگی از جمله داروهایی هستند که می توانند باعث یبوست شوند .

برای پیشگیری از یبوست میزان فیبر غذایی و مایعات را افزایش دهید . انجام فعالیت های ورزشی و توجه و صرف زمان کافی برای اجابت مزاج در اغلب موارد باعث مرتفع شدن یبوست می شوند .

در نهایت ، باید توجه داشت که در صورت ادامه یبوست ، علیرغم اقدامات فوق ، حتماً به پزشک مراجعه شود .

 

یبوست در کودکان
اصطلاح یبوست برای کودکان زمانی بکار می‌رود که مدفوع بحدی سفت باشد که نتواند براحتی از روده خارج شود.

برخی از والدین فکر می‌کنند که شکم کودکشان باید هر روز کار کند، در صورتی که این تفکر چندان صحیح نیست! تعداد دفعات دفع به اندازه سهولت تخلیه آن اهمیت ندارد. بعبارت دیگر، در صورتی که فرزند شما براحتی، مدفوعی نسبتا نرم را تخلیه می‌کند، دچار یبوست نیست حتی اگر این دفع ، هر چند روز یکبار اتفاق افتد.

امکان دارد یک نوزاد سالم از روزی ۴ بار تا یکبار در روز مدفوع کند. نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند ممکن است یکبار به ازای هر نوبت شیر، دفع داشته باشند. با افزایش سن معمولا تعداد دفعات دفع، کاهش می‌یابد ولی به حجم آن اضافه می‌شود. در حالت طبیعی یک کودک سه چهار ساله بین سه تا چهار بار در روز تا سه بار در هفته اجابت مزاج خواهد داشت!

تبدیل شیر مادر به شیرهای خشک به هر دلیل، می‌تواند عادات روده‌ای نوزادان ( خصوصا طی دو سه هفته ابتدای تولد ) را تغییر دهد. در برخی از این موارد ( به صلاحدید پزشک ) افزودن آب بیشتر به شیر خشک می‌تواند جلوی یبوست را بگیرد. نکته‌ای که ذکر آن خالی از لطف نیست اینکه باید به عادات اطفال توجه داشته باشیم، برای مثال برخی از نوزادان در زمان اجابت مزاج به خود فشار می‌آورند، تا حدی که صورتشان سرخ می‌شود، اما اگر مدفوع سفتی نداشته باشند، آنها را مبتلا به یبوست در نظر نمی‌گیریم. در این موارد اگر مشکلات دیگری وجود نداشته باشد، نیاز به اقدام خاصی نخواهد بود. اغلب اطفال در دوره‌ای دچار یبوست می‌شوند. ولی معمولا این دوره‌ها کوتاه مدت بوده و درمانهای ساده و معمولی کفایت می‌کنند.

علل یبوست در کودکان
تغییر در عادات غذائی ، مثلا تبدیل رژیم به سمت غذاهای افراد بالغ، مصرف مقادیر قابل توجه از شیر گاو خصوصا در اطفال زیر ۲ سال، همچنین عدم مصرف مقادیر کافی مایعات ، خصوصا آب در طول فعالیتهای فیزیکی یا در مناطقی که هوای گرم است، و نیز بی‌توجهی به نیاز بدن به اجابت مزاج مثلا در اثر بازیگوشی مفرط کودک و تنبلی ترریجی روده‌ها ، تغییر محل زندگی یا مسافرت ، ترس از محیط توالت به هر دلیل مثلا وجود سوسک یا … ، بهم خوردن نظم طبیعی و روزمره زندگی ، شروع تحصیل ، مصرف بسیاری از داروها ، و …

یبوست می‌تواند باعث دردهای قولنجی (کرامپی) ناشی از عبور سخت مدفوع، باد کردن شکم ، و حتی تهوع شود، همچنین وجود رگه‌هائی از خون روشن در اثر ایجاد شقاق مقعدی (فیسور آنال) نیز از دیگر علائم یبوست بشمار می‌روند، که اغلب با درمان مناسب، برطرف خواهند شد.

یبوست مزمن  کودکان
در برخی موارد، به دلایلی که بسیاری از آنها هنوز ناشناخته‌اند ، یبوست کودک برطرف نشده و بگونه‌ای می‌شود که محتاج درمان خواهد بود، این حالت را یبوست مزمن می‌نامند. مشخص ترین علامت این حالت دفع مشکل و دردناک مدفوع است. معمولا با عبور مدفوع این درد برطرف می‌شود، تا بار دیگر که مجددا نیاز به دفع باشد که این سیکل تکرار خواهد شد. شدت این دردها می‌تواند به حدی باشد که کودک را از انجام اجابت مزاج تا مدتها منصرف کند! (تشدید مشکل).

 

وجود شقاقی در اطراف مقعد (فیسور) که باعث دردناکی حرکات روده‌ای می‌شود و طفل را از انجام اجابت مزاج بر حذر می‌دارد، این مسئله نسبتا شایع بوده و بمرور زمان با تشدید یبوست شدیدتر هم می‌شود. ناخوشیهای خفیف و گذرا با اختلال تغذیه‌ای، تب، و کاهش یا ازبین رفتن فعالیتهای فیزیکی که عادات طبیعی روده را بر هم می‌زنند، مشکلات روحی و خلقی یا یادگیری که توالت کردن را با اشکال مواجه می‌کنند، دعوا کردن کودک بخاطر اجابت مزاج و … نیز از جمله علل یبوست مزمن هستند.

تغییر محیط، برای مثال رفتن به مدرسه و ترس از توالت آنجا، یا ناتوانی در تمیز کردن خود، نداشتن فرصت کافی برای اجابت مزاج، نیز از جمله علل این مشکل بشمار میروند. مقعد در حقیقت ساختمانی عضلانی دارد و بمرور زمان و در اثر تجمع مواد دفعی، کشیدگی پیدا کرده و حالت تنبلی بخود می‌گیرد به همین دلیل درمان یبوست مزمن معمولا به چند ماه وقت زمان نیاز دارد و در این مدت باید علل ایجاد کننده آن را شناسائی و برطرف کرد به همین دلیل از نگرفتن پاسخ مناسب در این مدت ناامید نشوید و درمان مناسب را به همراه اصلاح مشکلات زمینه‌ای و علل تشدید کننده یبوست را ادامه دهید.

بندرت یبوست مزمن در اثر مشکلات مهمی از قبیل : فیبروز کیستیک، بیماری هیرشپرونگ، مسمومیت با سرب، پرکاری غدد پاراتیروئید، کم کاری غده تیروئید و آسیبهای نخاعی پدید می‌آید. تشخیص و درمان این موارد نیاز به متخصصین مربوطه دارد.

درمانهای یبوست  کودکان در منزل
از نوشیدن مقدار کافی مایعات خصوصا آب، در کودکتان مطمئن شوید، در صورتی که تغذیه کودکتان را از شیر مادر به شیرهای مصنوعی تغییر داده‌اید، با نظر پزشکتان مقدار آب آن را افزایش دهید. در کودکان بالای ۶ ماه آب میوه‌هایی مثل آب سیب و گلابی برای برطرف کردن یبوست استفاده کرد، می‌توانید با مقادیر کم شروع کنید و بمرور میزان آن را افزایش دهید. در صورتی که آب میوه‌ها برای برطرف کرن یبوست مؤثر نبودند، از رژیمهای غذائی پر فیبر، دو بار در روز استفاده کنید. از غذاهای پر فیبر اطفال می‌توان به انواع لوبیاها، نخود سبز، زردآلو، آلو و اسفناج اشاره کرد.

ماساژ ملایم شکم کودک، می‌تواند از تا حدی مشکل او را برطرف کند، همچنین خواباندن او به پشت و خمیده نمودن پاهایش بسمت شکم، به همراه چرخش ملایم در جهت عقربه‌های ساعت نیز روش نسبتا مؤثری در برطرف کردن این مشکل می‌باشد. در کودکان بالای ۶ ماه که از این روش نتیجه نگرفته باشند می‌توان (زیر نظر پزشک) از شیافهای گلیسرین برای نرم کردن مدفوع استفاده کرد. استفاده از این شیافها تنها برای یک تا دو بار مجاز است. در صورتی که پاسخ مناسبی از این کار حاصل نشد، حتما با پزشک خود مشورت نمائید. استفاده از روشهای تنقیه یا مصرف شل کننده‌های مدفوع بدون تجویز پزشک، توصیه نمی‌شود.

نکات بسیار مهم  در رابطه با  یبوست کودکان
در کودکان زیر ۳ ماه اگر یبوست بیشتر از ۲۴ ساعت بطول انجامید و در کودکان ۳ ماهه تا ۱۱ ساله اگر یک هفته درمان در منزل مفید واقع نشد، همچنین در موارد مزمن اگر بمرور بر شدت بیماری افزوده شود، یا مشکلات جدیدی در حال پیدایش است، درد مقعدی یا دردهای شکمی بوجود آیند، یا نسبت به قبل افزایش یابند، تب به تابلوی بیماری افزوده شود، خون در مدفوع دیده شود، مقدار آن نسبت به قبل بیشتر شود، یا بیشتر از یک هفته ادامه یابد، حتما با پزشک خود مشورت کنید.

+ نوشته شده در 89/03/06ساعت 12:38 توسط مهدی کرمانی |